Các hình thức đầu tư tài chính nào phổ biến?
Nói đến đầu tư tài chính thì nhiều người nghĩ đến cổ phiếu đầu tiên, tuy nhiên với cách hiểu rộng “hy sinh tài chính hiện tại để tương lai có thể nhận được nhiều lợi ích tài chính hơn” thì người nông dân suy nghĩ trồng bao nhiêu cây gì hay một bạn trẻ dự định khởi nghiệp, cũng là một hình thức đầu tư tài chính.
Các hình thức đầu tư tài chính phổ biến mà nhà đầu tư không chuyên có thể tận dụng:
- Tiết kiệm ngân hàng: là hình thức đầu tư đơn giản nhất. Bạn chỉ cần mang tiền đến quầy (hoặc qua app) của bất kỳ ngân hàng thương mại nào ở Việt Nam để họ giữ trong một khoảng thời gian tùy chọn. Đổi lại ngân hàng cam kết sẽ trả tiền gốc và lãi sau một khoảng thời gian nhất định cho bạn. Ví dụ bạn có 10 triệu, gửi tiết kiệm 7 tháng với lãi suất 3%/năm, lĩnh lãi cuối kỳ thì sau 7 tháng gửi, bạn tất toán sổ tiết kiệm thì sẽ nhận được:
Tiền gốc + Tiền lãi = 10.000.000 + (7/12 tháng x 3% x 10.000.000) = 10.750.000đ
Do lợi nhuận đã được xác định cả về số lượng và thời gian ngay từ trước khi gửi nên đây là một trong hai hình thức đầu tư an toàn nhất. Tuy nhiên không phải ngân hàng nào cũng có lãi suất như nhau, đọc thêm cách tối ưu gửi tiết kiệm ngân hàng tại đây.
Gửi tiết kiệm ngân hàng gần như chắc chắn sẽ nhận lại được gốc và lãi, tuy nhiên chưa chắc bạn đã có lời ?! Tìm hiểu tại đây ngay.
- Trái phiếu: định nghĩa chính thức của trái phiếu là chứng khoán ghi nợ. Nói một cách dễ hiểu thì trái phiếu là giấy cho vay tiền của người mua trái phiếu với bên phát hành trái phiếu (chính phủ, chính quyền địa phương hay doanh nghiệp). Và chủ trái phiếu có thể buôn bán giấy ghi nợ này với người khác ở mức giá hai bên tự quyết.
Vay thì phải trả, nhưng không phải ai vay cũng trả đủ và đúng hạn; vậy nên, rủi ro đầu tư của:
Trái phiếu chính phủ < Trái phiếu chính quyền địa phương < Trái phiếu doanh nghiệp
Cũng giống như sổ tiết kiệm, trái phiếu sẽ có thông tin số tiền gốc, lãi suất và thời hạn trả lãi và gốc. Vậy nên trước khi đầu tư trái phiếu bạn cũng có thể tính chính xác lợi nhuận có thể nhận được (nếu không gặp rủi ro thu hồi nợ), và nó ảnh hưởng trực tiếp lên giá giao dịch tự do của trái phiếu. Hiện việc mua bán trái phiếu tự do gần như 100% online thông qua web hoặc app của các công ty chứng khoán.
Đọc thêm: Tại sao trái phiếu chính phủ ít rủi ro nhất? Muốn mua hay bán trái phiếu cho người khác thì tính giá cụ thể như thế nào?
- Vàng: do tính chất khó hỏng/hao hụt, không thể tạo mới ồ ạt, có thể tích trữ, giao dịch dễ dàng mà ít chịu chi phối từ bên thứ ba, nên vàng thường được coi là tải sản chống lạm phát với mức giá ít biến động lớn.
Do bản chất không thể tự sinh lãi (bạn giữ bao nhiêu vàng thì 10 năm sau lấy ra vẫn chỉ có chừng đó vàng), thậm chí có thể phát sinh chi phí lưu trữ như mua két sắt hoặc phí giữ hộ ở ngân hàng, nên lãi lỗ (sau lạm phát) của đầu tư vàng là đến từ hoạt động kinh doanh mua qua bán lại. Vàng vốn hay được giao dịch trực tiếp ở các cửa hàng vàng, trang sức đá quý, nhưng hiện nay đã xuất hiện một số công ty vàng bạc, ngân hàng cho phép giao dịch online, qua app.
Cách mua bán vàng như thế nào? Đọc ngay ở đây.
- Ngoại tệ: là tiền của quốc gia khác (đô la Mỹ, Euro, Nhân Dân Tệ…). Đầu tư ngoại tệ giống với vàng ở chỗ bản thân nó không tự sinh ra lợi nhuận, mà lãi đến từ việc mua vào giá thấp và bán ra giá cao. Khác với vàng là ngoại tệ nào cũng là tiền định danh/pháp danh, nên vẫn chịu toàn bộ sức ép từ lạm phát (chỉ là lạm phát của nước khác chứ không phải của Việt Nam).
Do có nhiều ngoại tệ, cộng với việc tỷ giá quy đổi giữa các ngoại tệ có thể thay đổi đáng kể theo ngày, nên việc buôn bán ngoại tệ có thể sinh lời cao (nổi tiếng nhất là năm 1992 tỷ phú George Soros đã bán khống lượng đồng Bảng Anh trị giá 10 tỷ đô la Mỹ và thu lời 1 tỷ đô la Mỹ) nhưng cũng có khả năng sẽ lỗ nặng.
Dù việc mua bán ngoại tệ không qua ngân hàng có thể bị phạt nhưng đa phần người dân vẫn hay giao dịch ở các cửa hàng vàng do tỷ giá tốt hơn các ngân hàng và không bị các yêu cầu, giới hạn.
Fun fact: nếu tra tỷ giá đổi đô la Mỹ qua VNĐ trên Google, bạn sẽ nhận được kết quả trả lời trực tiếp của Google. Tuy nhiên bạn sẽ không thể mua hay bán đô la ở tỷ giá này, ở bất kỳ đâu. Các cửa hàng vàng, ngân hàng kiếm lời từ việc đổi ngoại tệ bằng cách mua ngoại tệ vào với giá rẻ hơn giá họ bán ngoại tệ ra (trong cùng ngày đó). Còn tỷ giá Google hiển thị là trung bình cộng của giá mua vào và giá bán ra trên thị trường tiền tệ. Tức là tỷ giá này luôn cao hơn giá các đơn vị đổi tiền chịu mua vào (bạn bán), và thấp hơn giá họ chịu bán ra (bạn mua).
Tại sao tỷ giá quy đổi ngoại tệ thay đổi lên hoặc xuống để có thể mua rẻ bán đắt? Đọc ngay tại đây!
- Bất động sản: bao gồm đất, và cả những thứ cố định ở trên nó (nhà cửa, cầu, đường, kênh…) lẫn ở dưới nó (hầm, khoáng sản, nước ngầm…). Đất không tự in ra tiền được, nhưng ngoài việc mua qua bán lại, thì lợi nhuận đầu tư đất có thể đến từ các hoạt động khai thác như là để ở (thay vì đi thuê nhà), sản xuất, kinh doanh.
Loại hình đầu tư này cần vốn lớn, tốc độ qua tay đổi chủ xoay vòng vốn khá lâu. Do đó ngoài giá cả cũng cần lưu ý đến nhu cầu sử dụng tiền (tính thanh khoản) của bạn khi chưa xoay vòng vốn kịp. Nếu không bạn có thể gặp rủi ro cần tiền gấp và phải chịu bán giá thấp để đẩy cho nhanh đi. Ngược lại, nếu bạn có thể tận dụng, quản lý bất động sản tốt để kinh doanh, sản xuất thì nó sẽ sinh ra dòng lợi nhuận ổn định cao mà vẫn bảo toàn được giá trị ban đầu.
Do yêu cầu vốn cao nên ở các nước phát triển còn có mô hình quỹ tín thác bất động sản (REIT). Ở đó các nhà đầu tư sẽ góp vốn (không cần vốn lớn) vào mở quỹ. Sau đó quản lý quỹ sau đó sẽ cầm tiền quỹ đi mua và vận hành các bất động sản (không bao gồm xây dựng) rồi chia lại lợi nhuận cho các nhà đầu tư. Quỹ cũng phát hành chứng chỉ quỹ có thể giao dịch trên sàn được. Có thể hiểu nôm na về nó như là một công ty cổ phần trên sàn, chuyên sử hữu, kinh doanh bất động sản, và quan trọng nhất được chính quyền các nước đó ưu đãi cho đóng thuế thấp hơn các doanh nghiệp thường. Tại thời điểm viết bài thì mô hình này chưa thấy được phổ biến tại Việt Nam nhưng tương lai nếu có thì sẽ là một lựa chọn tốt cho các nhà đầu tư.
Đa số mọi người trong cả đời thì số lần quyết định mua hay bán đất động sản chỉ đếm trên đầu ngón tay. Nhưng mỗi quyết định này có ảnh hưởng lớn, thậm chí qua nhiều thế hệ. Vậy làm sao để tính toán là nên đầu tư bất động sản hay không và ở giá nào? Đọc ngay tại đây!
- Bảo hiểm: các công ty bảo hiểm có bán các gói bảo hiểm tự nguyện dài hạn, được cấu trúc theo hình thức:
• Bạn đóng tiền hàng năm cho đến khi hết khoảng thời gian phải đóng phí.
• Vài năm tiếp theo bạn không phải đóng phí nhưng vẫn được bảo hiểm.
• Năm cuối khi kết thúc hợp đồng thì bạn sẽ nhận được một khoản tiền lớn.
Do tính chất của loại hình đầu tư này đi kèm với loại bảo hiểm bạn chọn nên việc tính tỷ lệ sinh lời khó chính xác. Theo quan điểm cá nhân của mình thì nếu bạn cần bảo hiểm thì nên mua, còn nhìn thuần túy từ góc độ tiền chi ra và tiền thu về thì cùng mức rủi ro này sẽ có những lựa chọn đầu tư khác sinh lời cao hơn.
- Cổ phiếu: là một phần sở hữu của một doanh nghiệp. Tức là nếu bạn sở hữu cổ phiếu một của phiếu của doanh nghiệp nào, thì bạn cũng sở hữu quyền được chia lời từ kết quả kinh doanh của doanh nghiệp đó, theo tỷ lệ cổ phiếu bạn sở hữu trên tổng số cổ phiếu tồn tại.
Ví dụ: công ty A có 1 triệu cổ phiếu tồn tại. Bạn sở hữu 50 nghìn cổ phiếu công ty A, tương đương với sở hữu 5% của công ty A. Năm nay công ty A kiếm được 1 tỷ tiền lời và chia hết về cho cổ đông bằng cổ tức. Bạn sở hữu 5% công ty thì sẽ nhận được 5% của 1 tỷ tiền cổ tức (50 triệu). 950 triệu tiền cổ tức còn lại được chia đến các cổ đông sở hữu 95% còn lại của công ty A.
Nhiều người dễ nhầm cổ phiếu với trái phiếu vì cả hai đều được buôn bán sôi nổi trên các sàn chứng khoán điện tử. Tuy nhiên khác với trái phiếu doanh nghiệp (là phiếu ghi nợ, doanh nghiệp bắt buộc phải trả tiền chủ trái phiếu), cổ phiếu không có cam kết lợi nhuận cho cổ đông. Bạn chỉ nhận được cổ tức chia lời sau khi công ty đã trả hết các nghĩa vụ thuế và nợ (lương nhân viên, nhà cung cấp, ngân hàng, chủ trái phiếu…). Do vậy ai cũng muốn sở hữu các công ty làm ăn tốt, kiếm lời nhiều. Do số lượng cổ phiếu niêm yết của một công ty tại một thời điểm là có hạn (tức là cung có hạn), nếu nhiều người muốn mua cổ phiếu công ty này (nhu cầu cao) sẽ dẫn tới việc giá cổ phiếu giao dịch trên sàn của công ty tăng cao. Như thế thì bạn không cần chờ được chia cổ tức mà chọn bán cổ phiếu khi giá tăng là cũng có thể chốt lời.
Thị trường chứng khoán Việt Nam mới hoạt động từ năm 2000, nhưng theo số liệu từ các thị trường chứng khoán lâu đời và phát triển hơn như Mỹ, Anh, Hà Lan, thì đầu tư cổ phiếu có tỷ lệ lợi nhuận cao nhất trong các hình thức chứng khoán giao dịch công khai trên sàn. Đọc thêm tại đây.
- Tự/góp vốn kinh doanh: có lẽ là hình thức đầu tư mạo hiểm nhất (được ăn cả, ngã về không). Nghe đáng sợ vậy nhưng thực tế là từ những bác nông dân, bà bán trà đá cho đến những người giàu nhất thế giới đều kiếm tiền bằng cách này. Do có rất nhiều cơ hội và cách thức kinh doanh nên hình thức này nằm ngoài phạm vi của blog.
Một số hình thức đầu tư phổ biến khác mà nhà đầu tư không chuyên khó tận dụng:
Ngoài 8 hình thức đầu tư tài chính ở trên thì còn có các hình thức đầu tư thay thế (alternative investment). Mặc dù chúng cũng có khối lượng và giá trị giao dịch không thua kém cổ phiếu, trái phiếu, nhưng do nhiều yêu cầu khác nhau như chứng chỉ hành nghề, số vốn tối thiểu… nên ít nhà đầu tư cá nhân biết đến:
• Thương phẩm (commodities): quan trọng nhất là lương thực (gạo, ngô, lúa mì…), kim loại (bạc, plantinum, nhôm, đồng…) và dầu mỏ.
• Hợp đồng phái sinh (derivative contract).
• Công ty không trên sàn: công ty đầu tư vốn tư nhân (private equity firms), công ty khởi nghiệp công nghệ (tech startup)…
• Quỹ phòng hộ/đối xung (hedge fund).
• Quỹ đầu tư mạo hiểm (ventural capital fund).
• Đồ sưu tập: các tác phẩm nghệ thuật, rượu, đồ cổ, đồng hồ, tem…
• Đá quý (kim cương, hồng ngọc, bích ngọc, xaphia…)
Đến đây chắc sẽ có người hỏi: có nhiều cách kiếm tiền vậy thì chơi xổ số, lô đề, bài bạc có phải là đầu tư không? Ví dụ người chơi đề nói: “Hôm nay hy sinh 23 nghìn ăn sáng để đánh con đề. Nếu mai thắng thì đi ăn lẩu. Cũng là hy sinh tiền hiện tại để tương lai có nhiều tiền hơn, vậy tức là đầu tư”. Câu trả lời của mình là không! Cụ thể tại sao thì hãy đọc tại đây.
Với rất hình thức đầu tư như vậy thì câu tiếp theo cần hỏi là hình thức đầu tư tài chính nào là phù hợp với bạn? Đọc tiếp tại đây!